سید فاتح بادپروا، دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان، در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار این رسانه، از چالش‌های پنهان تئاتر خیابانی کشور، پیامدهای تعدد جشنواره‌ها، افت کیفیت اجراها و مشکلات مالی این رویداد سخن گفت و به تشریح دلایل حذف رقابت از این دوره پرداخت.
سید فاتح بادپروا، دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان، در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار میز هنری، با تشریح اهداف و رویکردهای این دوره از جشنواره، اظهار کرد: هدف اصلی جشنواره در سال‌های گذشته، فراهم کردن زمینه تبادل تجربه‌های تازه در عرصه تئاتر خیابانی و معرفی نگاه‌ها و نوآوری‌های هنرمندان این حوزه بوده است. تلاش کرده‌ایم مریوان به مرکز ثقل این جریان هنری تبدیل شود و به‌عنوان یکی از تخصصی‌ترین رویدادهای تئاتر خیابانی کشور، علاوه بر بخش‌های ثابت خود، هر سال با نگاهی ویژه به مسائل اجتماعی بپردازد.
وی با اشاره به رویکرد موضوعی این دوره افزود: امسال در کنار موضوعاتی همچون صلح، دوستی، انسان‌دوستی، جنگ و آسیب‌های اجتماعی، بحران آب و کمبود منابع آبی که در سال‌های اخیر به یکی از مسائل جدی کشور تبدیل شده، مورد توجه ویژه جشنواره قرار گرفته است.
مشکلات مالی؛ مهم‌ترین چالش برگزاری جشنواره
دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان، مشکلات مالی را مهم‌ترین چالش پیش روی این رویداد دانست و گفت: با وجود حمایت‌های مرکز هنرهای نمایشی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیرکل هنرهای نمایشی و مسئولان استانی، این جشنواره همچنان از نبود ردیف بودجه مشخص و پایدار رنج می‌برد.
بادپروا ادامه داد: پس از سال‌ها برگزاری جشنواره، هنوز بودجه مستقلی از سوی مجلس یا سازمان برنامه و بودجه کشور برای آن تعریف نشده است. این مسئله را می‌توان پاشنه آشیل و مهم‌ترین آسیب جشنواره دانست؛ چراکه برگزارکنندگان به‌جای تمرکز بر برنامه‌ریزی هنری، ارتقای کیفیت و طراحی ایده‌های خلاقانه، ناچارند بخش زیادی از توان خود را صرف تأمین منابع مالی و جذب حامیان مالی کنند.
وی با اشاره به برگزاری جلساتی برای رفع این مشکل تصریح کرد: امسال نشست‌هایی با هدف حل اساسی این مسئله برگزار شده و اتفاقات امیدوارکننده‌ای نیز شکل گرفته است. امیدواریم این پیگیری‌ها به نتیجه برسد و جشنواره از یک ردیف بودجه مشخص برخوردار شود تا برگزارکنندگان بتوانند تمام ظرفیت خود را برای ارتقای کیفی و هنری این رویداد به کار بگیرند.
تئاتر خیابانی باید بازتاب مسائل واقعی جامعه باشد
دبیر جشنواره با تأکید بر نقش اجتماعی تئاتر خیابانی اظهار کرد: برنامه‌ریزی ما به‌گونه‌ای بوده که جشنواره صرفاً متعلق به هنرمندان تئاتر یا مخاطبان خاص این هنر نباشد، بلکه از تمام ظرفیت‌های اجتماعی شهرستان مریوان و استان کردستان برای برگزاری آن استفاده شود. شهرداری، شورای شهر، ادارات مختلف و حتی مجموعه‌هایی مانند سازمان بهزیستی در این مسیر همراهی کرده‌اند.
وی با قدردانی از همراهی مردم مریوان گفت: تماشاگران مریوان از فهیم‌ترین مخاطبان تئاتر ایران هستند و در سال‌های گذشته این موضوع را به‌خوبی ثابت کرده‌اند. آن‌ها همواره در کنار گروه‌های نمایشی بوده‌اند، آثار را دنبال کرده‌اند و با استقبال و تشویق خود به تداوم این رویداد کمک کرده‌اند.
بادپروا با اشاره به توجه فراخوان جشنواره به آسیب‌های اجتماعی افزود: موضوعاتی مانند طلاق و دیگر آسیب‌های اجتماعی در فراخوان مورد توجه قرار گرفته‌اند و گروه‌های نمایشی نیز به این مسائل بی‌توجه نبوده‌اند. تئاتر آینه تمام‌نمای جامعه است و هنرمندان وظیفه دارند مشکلات و دغدغه‌های اجتماعی را در آثار خود بازتاب دهند، پرسش ایجاد کنند و زمینه تفکر را فراهم آورند. هنر نمایش می‌تواند در آگاهی‌بخشی و پیشگیری از آسیب‌هایی مانند اعتیاد، بزهکاری و دیگر معضلات اجتماعی نقش مؤثری داشته باشد.
حذف رقابت برای بازگشت تئاتر خیابانی به مردم
بادپروا درباره تصمیم برگزارکنندگان برای غیررقابتی شدن این دوره از جشنواره توضیح داد: در بسیاری از جشنواره‌های تئاتر، رقابت و اهدای جوایز در بخش‌های مختلف، از بازیگری و کارگردانی تا نویسندگی، موسیقی و طراحی فضا، گاهی موجب می‌شود در پایان رویداد گروهی خوشحال و گروهی دیگر ناراضی باشند. این وضعیت با ماهیت جشن و گردهمایی هنرمندان تئاتر خیابانی در مریوان همخوانی ندارد.
وی ادامه داد: امسال تصمیم گرفتیم رقابت را از جشنواره حذف کنیم تا گروه‌ها با همان بخش‌بندی‌های پیش‌بینی‌شده، آثار خود را برای مردم اجرا کنند. اگر قرار باشد داوری و ارزیابی صورت بگیرد، معتقدیم مردم باید داور اصلی باشند؛ چراکه مخاطبان تئاتر خیابانی محدود به گروه یا قشر خاصی نیستند و کودکان، سالمندان و اقشار مختلف جامعه با نگاه‌های متفاوت به تماشای آثار می‌نشینند.
دبیر جشنواره با اشاره به استقبال گروه‌های نمایشی از فراخوان این دوره خاطرنشان کرد: با وجود غیررقابتی بودن جشنواره، تعداد آثار ارسالی امسال از سال‌های گذشته بیشتر بوده است. امیدواریم این تصمیم به تجربه‌ای مثبت برای گروه‌ها تبدیل شود و اجراها با کیفیت مناسب در اختیار مردم قرار بگیرند.
تعدد جشنواره‌ها به کیفیت تئاتر خیابانی آسیب زده است
این هنرمند با انتقاد از روند برگزاری جشنواره‌های متعدد تئاتر خیابانی در کشور گفت: من مخالف برگزاری جشنواره‌ها نیستم، اما اینکه هر شهر، روستا یا بخش بخواهد رویدادی را با عنوان ملی یا بین‌المللی برگزار کند، بدون آنکه زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های لازم را داشته باشد، قابل تأمل است. به اعتقاد من، در این روند از تولید مستمر آثار نمایشی و اجرای آن‌ها برای مردم غافل شده‌ایم.
وی افزود: امروز بخش قابل توجهی از فعالیت گروه‌ها به حضور در جشنواره‌ها محدود شده است، درحالی‌که اصل تئاتر خیابانی ارتباط مستقیم با مردم و اجرای مستمر در شهرها و مناطق مختلف است. گاهی یک گروه برای اجرای داوری، با تمام امکانات از جمله دکور، لباس، موسیقی و گریم حاضر می‌شود، اما همان اثر را در اجرای عمومی با کیفیت پایین‌تر و حتی در زمانی کوتاه‌تر اجرا می‌کند.
بادپروا ادامه داد: این مسئله به مخاطبان عمومی آسیب می‌زند. مردمی که برای تماشای یک نمایش گرد هم می‌آیند، به همان اندازه داوران شایسته دیدن یک اجرای کامل و باکیفیت هستند. متأسفانه در برخی موارد، گروه‌ها اجرای خود را برای داوران جدی می‌گیرند و به اجراهای عمومی توجه کافی ندارند.
وی با تأکید بر ضرورت آسیب‌شناسی این وضعیت گفت: تعدد جشنواره‌ها بدون نظارت بر کیفیت آثار، به‌جای کمک به رشد تئاتر خیابانی، در مواردی موجب افت کیفیت آن شده است. لازم است ساختاری مشخص برای نظارت، ارزیابی و رصد فعالیت‌های تئاتر خیابانی کشور ایجاد شود تا ضمن حمایت از جشنواره‌ها، از آسیب‌های ناشی از کمیت‌گرایی جلوگیری کنیم.
ضرورت تقویت جایگاه بین‌المللی جشنواره مریوان
دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان درباره جایگاه بین‌المللی این رویداد اظهار کرد: جشنواره از دوره نهم در فهرست‌های بین‌المللی رویدادهای تئاتری ثبت شده و فراخوان آن هر سال در مجامع و پایگاه‌های مرتبط منتشر می‌شود. طی این سال‌ها ارتباطات و تعاملات خوبی با گروه‌های خارجی شکل گرفته است.
وی با اشاره به تأثیر شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی بر حضور گروه‌های خارجی گفت: پس از همه‌گیری کرونا و همچنین شرایط ناشی از جنگ و تنش‌های منطقه‌ای، روند تعاملات بین‌المللی جشنواره با دشواری‌هایی روبه‌رو شده است. با وجود تلاش برگزارکنندگان، بخشی از این مشکلات خارج از اختیار جشنواره و حتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
بادپروا افزود: امسال نیز آثار خوبی از کشورهای مختلف به بخش بین‌الملل ارسال شده است، اما حضور گروه‌ها به دلیل مشکلات مربوط به پروازها و شرایط سفر با ابهاماتی همراه است. تلاش می‌کنیم با دعوت از دبیران جشنواره‌های کشورهای همسایه و دیگر کشورها، زمینه حضور مهمانان خارجی، انتخاب آثار و گسترش تعامل میان گروه‌های ایرانی و خارجی را فراهم کنیم.
وی ابراز امیدواری کرد که با بهبود شرایط، جشنواره در دوره‌های آینده بتواند میزبان گروه‌های مطرح بین‌المللی در فضایی آرام و مناسب باشد.
شرایط اقتصادی و دشواری تولید آثار نمایشی
بادپروا با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور و تأثیر آن بر فعالیت گروه‌های تئاتری گفت: شرایط اقتصادی نامناسب، تمام بخش‌های جامعه از جمله حوزه تئاتر را تحت تأثیر قرار داده و گروه‌های نمایشی نیز با مشکلات جدی در زمینه تولید آثار مواجه هستند.
وی افزود: یکی از اقداماتی که جشنواره می‌تواند برای حمایت از گروه‌ها انجام دهد، در نظر گرفتن ورودی و کمک‌هزینه‌ای بیشتر از برخی جشنواره‌های دیگر است؛ هرچند همین مبالغ نیز با توجه به هزینه‌های تولید و شرایط اقتصادی، پاسخگوی نیاز گروه‌ها نیست.
دبیر جشنواره با قدردانی از هنرمندانی که در این شرایط به تولید اثر ادامه می‌دهند، تصریح کرد: گروه‌هایی که با وجود دشواری‌های اقتصادی همچنان برای تئاتر اثر تولید می‌کنند، شایسته قدردانی هستند؛ چراکه تولید نمایش در وضعیت کنونی کار آسانی نیست.
زیرساخت‌های مریوان برای میزبانی جشنواره
وی درباره امکانات اجرایی و زیرساخت‌های میزبانی جشنواره در مریوان اظهار کرد: در زمینه زیرساخت‌های اجرای نمایش در شهرستان مریوان مشکل خاصی نداریم و تلاش کرده‌ایم شرایط لازم را برای حضور گروه‌ها و اجرای آثار آن‌ها فراهم کنیم.
بادپروا در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به شأن و جایگاه هنرمندان در جشنواره‌های کشور گفت: پیش از گسترش جشنواره‌ها باید ظرفیت‌های هر منطقه از نظر محل اسکان، امکانات پذیرایی، رفت‌وآمد و فضاهای اجرایی بررسی شود. صرف برگزاری یک جشنواره و افزودن عنوان ملی یا بین‌المللی به آن، بدون توجه به زیرساخت‌ها، کافی نیست.
وی تأکید کرد: هنرمندان باید در تمام مراحل حضور در جشنواره، از محل اسکان و غذا تا رفت‌وآمد و پرداخت دستمزد، مورد احترام قرار بگیرند. اگر خودمان برای هنرمندان و جایگاه هنر ارزش قائل نباشیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم دیگران نیز چنین نگاهی داشته باشند.
دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان در پایان با قدردانی از همراهی مدیریت شهری خاطرنشان کرد: شهرداری و شورای شهر مریوان همواره در حد توان پای کار جشنواره بوده‌اند و از آن حمایت کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که می‌توان آن‌ها را از همراهان و برگزارکنندگان این رویداد دانست.
بدون دیدگاه